Recht van het publiek op informatie




Sinds het arrest Sunday Times versus Verenigd Koninkrijk (EHRM, 26 april 1979) staat het vast dat de media over lopende strafzaken mogen berichten, met respect voor het vermoeden van onschuld. Ze moéten dat zelfs doen, gelet op het recht van het publiek op informatie. De Britse rechter had de Sunday Times verboden om een artikel te publiceren over een kalmeringsmiddel. Ze beriep zich daarbij op ‘contempt of court': de informatie dreigde het proces te beïnvloeden en vormde aldus een 'belediging van het hof'.

Volgens het EHRM 'is men het doorgaans erover eens dat de rechtbanken niet in het luchtledige kunnen werken. Zij zijn bevoegd om geschillen te beslechten, maar daaruit volgt geenszins dat deze geschillen niet elders stof tot discussie kunnen vormen, of dat nu in gespecialiseerde tijdschriften is, in dagbladen of in de massamedia. Bovendien is het de taak van de media informatie te verstrekken en ideeën mee te delen over kwesties waarvan de rechtbanken kennis nemen, net als over kwesties die te maken hebben met andere sectoren van openbaar belang, ook al mogen zij de grenzen die werden vastgelegd voor een goede rechtsbedeling niet overschrijden. Bij hun functie van communicatie komt nog het recht van het publiek om hierover informatie te ontvangen.' Het hof beklemtoont dus dat artikel 10 van het Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens niet enkel het recht waarborgt om het publiek te informeren, maar ook het recht van dit publiek op adequate informatie. Men kan dan ook moeilijk aannemen dat met betrekking tot zaken die grote emoties opwekken in de maatschappij, de media zouden moeten wachten op de afloop van een proces vooraleer er te kunnen over berichten. Het Angelsaksische principe van ‘contempt of court’, dat ingesteld is ter bescherming van het gerecht, kan bijgevolg niet onverkort worden toegepast op de media als die informeren over een lopend proces.

Toch vragen gerechtelijke autoriteiten wel eens aan de media om bepaalde informatie tijdelijk niet te publiceren, dit met het belang van het onderzoek of van bepaalde personen in gedachten. Zoiets heet een embargo. De notie wordt in de gezamenlijke omzendbrief van de minister van Justitie en de procureurs-generaal van 30 april 1999 omschreven als 'de afspraak om een tijdelijke stilte in acht te nemen, een uitstel van berichtgeving' (zie hoger, Deel 3, Hoofdstuk 1, Afd. 1).

De 'oude' Raad voor Deontologie van de AVBB besliste al dat de vraag om een embargo moet worden gerespecteerd als ze voldoet aan de volgende voorwaarden: ze werd op een correcte manier gesteld; de inhoud ervan is gemotiveerd en precies; ze geldt voor alle media (het gebeurt dat redacties overleg plegen over een embargo-aanvraag); en ze geldt voor een beperkte tijd.
De Raad beklemtoonde dat de embargo’s die aan deze voorwaarden voldoen en waartegen niet uitdrukkelijk bezwaar werd geformuleerd, correct moeten worden nageleefd.

De Vlaamse Raad voor de Journalistiek heeft deze gedragslijn recentelijk geconsolideerd. Zo werd een embargo dat door het parket van Antwerpen was gevraagd niet conform de regels verklaard. Het ging om een ‘absoluut embargo’ dat pas heel laat ’s avonds en via het persagentschap was verspreid, overigens zonder enige uitleg erbij. De journalisten die de informatie brachten gingen dan ook niet in de fout.

De Raad voor de Journalistiek vaardigde op 10 juli 2003 ook een algemene richtlijn uit over het omgaan met embargo’s, waarin alles nog eens op een rijtje wordt gezet.

Intussen dringen ook de uitgevers van de Franstalige en Duitstalige dagbladpers er op aan dat de principes inzake embargo in de deontologische codes worden geïntegreerd en geëxpliciteerd.