Elke journalist moet rekening houden met twee soorten normen: juridische normen en deontologische normen. Terwijl het recht een geheel is van regels die worden uitgewerkt door de wetgevende macht, worden de deontologische regels opgesteld door (vertegenwoordigers van) de sector zelf.

Inhoudelijk zijn het recht en de journalistieke deontologie op vele punten verwant. Zo beschouwen beide de persvrijheid als een fundamenteel recht, dat overigens wel ingeperkt wordt door andere essentiële waarden, zoals het respect voor de privacy en de bescherming van de openbare orde en de goede zeden. Het is dan ook niet vreemd dat het recht en de deontologische voorschriften meer dan eens uitdrukkelijk naar elkaar verwijzen.

Toch zijn er verschillen. Over het gebruik van vertrouwelijke informanten bijvoorbeeld bestaan er uiteenlopende visies. Geen enkele Belgische wettelijke beschikking waarborgt op dit moment aan een journalist het geheim van zijn bronnen, al wordt er op dit ogenblik (lente 2004) een wetsvoorstel in die zin behandeld door het parlement (zie infra Deel 3, Hoofdstuk 2, Afd. 2, 4). Zolang er geen formele Belgische wet is, kan de journalist geen beroepsgeheim inroepen, want dat is niet van toepassing op journalisten. Hij kan zelfs strafrechtelijk worden vervolgd als hij weigert te getuigen. Volgens de journalistieke deontologie daarentegen is elke journalist gehouden tot discretie over zijn vertrouwelijke informanten. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens erkent het essentiële karakter van het bronnengeheim, en lijkt stilaan gevolgd te worden door de Belgische justitie. Meer nog: het ministerie van Justitie heeft in mei 2003 een omzendbrief naar de parketten gestuurd die gebaseerd is op de Europese rechtspraak en aandringt op respect voor de journalistieke bronnen (zie verder, Deel 3, Hoofdstuk 2, Afd. 2).

In het derde en het vierde deel van dit vademecum gaan we uitvoerig in op de specifieke normen die betrekking hebben op respectievelijk het omgaan met informatiebronnen en de vrijgave van informatie. Eerst belichten we welke algemene bepalingen - zowel juridische als deontologische - de journalistieke activiteit omkaderen.